تبلیغات
مذهبی - آموزشی

مذهبی - آموزشی

احکام غنّة

کلمه «غنّة» به دو صورت مطرح شده است:

1-   در باب صفات، به عنوان صفت ویژه ی «ن – م».

2-   در احکام «ن» و «م» ساکنه، به عنوان حکم غنّه در مواردی خاص.

تفاوتشان در این است که «صفت غنّه» به صورت همیشگی و در حالات اعم از سکون و حرکت در «ن – م» وجود دارد . اما «حکم غنّه» تحت شرایطی خاص پیش می آید و به میزان 2 حرکت نیز امتداد می یابد.

 

تعریف غنّة

« غنّة صوتی است که از خیشوم (فضای بینی) خارج می شود»

 

احکام میم ساکنه

«م» ساکنه در مجاورت حروف 28گانه به یکی از این 3 حالت خوانده می شود:

1- ادغام    2- اخفاء    3- اظهار

 

1-   ادغام

میم ساکنه فقط ادغام «متماثلین» دارد. یعنی تنها در «م» ادغام می شود.

تلفظ میم مشدّد حاصله ، با «غنّه» همراه است؛ چرا که لب ها روی هم منطبق و بسته اند فلذا تمامی صوت از خیشوم خارج می شود. صدای میم مشدّد ، باید به اندازه «دو حرکت» امتداد یابد. مثال:

اِن کُنتُم مُؤمِنینَ – وَلَهُم ما یَشتَهُونَ – کُنتُم مَرضیٰ – یُمَتِّعکُم مَتاعاً

 

احکام نون ساکنه و تنوین

حرف «ن» یکی از پر مصرف ترین و کاربردی ترین حرف در زبان عرب است.

مقصود از «نون» ساکنه آن است که در وسط و آخر کلام می آید و در وصل و وقف نوشته می شود. مانند : لَانفَضُّوا – مِنهُم – ءَامِن

«تنوین» نون ساکنه ایست که در آخر کلمه خوانده شده ولی نوشته نمی شود. در میان کلام تلفظ می شود اما در حالت وقف حذف می گردد. مانند : کِتاباً – کِتابٍ – کِتابٌ

«ن» ساکنه در مجاورت با هر یک از حروف الفبا که پس از آن واقع شوند، یکی از چهار حکم زیر را پیدا می کند :

 

1-   اظهار 2- ادغام 3- اِقلاب 4- اخفاء

نزد «حروف حلقی» اظهار ، و در حروف «یَرمَلون» ادغام می شود. نزد «ب» اقلاب (به میم) و نزد بقیه حروف اخفاء می گردد.

 

 

ادغام

کلمه ادغام در لغت به معنای «اِدخال – داخل نمودن» و در تجوید عبارتست از :

«حذف حرف ساکن و مشدّد نمودن حرف بعدی»

شرط مهم ادغام ، ساکن بودن حرف اول است و اگر در مواردی ، حرف متحرک ادغام شود، در واقع اول ساکن شده و آنگاه در حرف بعدی ادغام می گردد.

در ادغام ، به نظر می رسد حرف اول در حرف دوم ناپدید و موجب فشرده شدن حرف دوم شده است. مانند : «مِن نارٍ» که اگر نون ساکنه را حذف و به جای آن ، نون «نار» را مشدّد بخوانیم ، گویند «عمل ادغام انجام شده است».

مِن نارٍ  ----------  مِنّارٍ

لذا ادغام همیشه موجب بروز تشدید می گردد.

فایده ادغام سهولت در کلام است.

 

تفخیم و ترقیق «ر»

اصل در «ر» تفخیم است و تحت شرایطی ترقیق می شود.

 

احکام تفخیم «ر»

1-     «ر» مفتوح و مضموم . مانند : رَسُولٌ – فِرَاراً – رُقُودٌ – خَبِیرٌ – غُرُوراً

2-   «ر» ساکنِ ماقبل مفتوح و مضموم . مانند: اَربیٰ – قُربیٰ – اَلقَمَر – اَلزُّبر

3-   «ر» ساکنِ ماقبل ساکنِ ماقبل مفتوح و مضموم. مانند : وَالفَجر – وَالوَتر – بِکُمُ الیُسر – بِکُمُ العُسر

4-    «ر» ساکنِ ماقبل الف و  واو مدی. مانند: نار – اَلقَرار – نُور – اَلغُرُور

5-    «ر» ساکنِ ماقبل همزه وصل(الف وصل). مانند: رَبِّ ارجِعُونِ – اِنِ ارتَبتُم

6-    «ر» ساکنِ مابعد حرف استعلاء (بشرطی که در یک کلمه باشند) . مانند: فِرقَةٍ– اِرصاداً-قِرطاسٍ

 

تلغیظ و ترقیق «ل»

اصل ، در «ل» ترقیق است و فقط تحت شرایطی «تلغیظ» می شود.

تغلیظ «ل» : لام لفظ جلاله (لام کلمه الله) در صورتی که حرکت ماقبل آن، «فتحه» یا «ضمّه» باشد ، تغلیظ می شود. مانند :

اَللهُ – اِنَّ اللهَ – یَعلَمُ اللهُ – یَدُ اللهِ

 

ترقیق «ل» :

1- اگر حرکت ماقبل لام لفظ جلاله «کسره» باشد ، «ل» ترقیق می شود. مانند :

بِسمِ اللهِ – اَلحَمدُ لِلّهِ – بِاللهِ – رَسُولِ اللهِ

 

 

 

2- حرف «ل» در سایر کلمات قرآن ، بلااستثناء ترقیق می شود. مانند :

خَلَقَ – ظَلَمَ – اَلظُّلُماتِ – صَلصالٍ

 

تفخیم و ترقیق الف مدی

الف مدی کلاً به 2 صورت تلفظ می شود: فتح – اِمالَة

1- فتح

به تلفظ معمولی و متداول الف مدی گفته می شود. در این تلفظ الف مدی نوع کشیده فتحه ی معمولی است.

 

تفخیم و ترقیق الف مدی

تلفظ الف مدی در نوع فتح ، تابع حرف ماقبل آن است. اگر حرف پایه الف مدی مفخّم باشد اعم از حروف استعلاء و غیر آن ها الف هم تفخیم می شود و اگر مرقّق باشد ، الف نیز به تبعیت آن ترقیق می گردد. مانند :

صادِقاً – سامِراً – ضامِرٍ – دافِعٍ – طالُوتُ – جالُوتُ – ظاهِرینَ – ذاکِرینَ

باید به این نکته توجه داشت که این امر منحصر به الف مدی نیست. اصولاً حروف و حرکات آن ها ، در تفخیم و ترقیق با یکدیگر هماهنگ هستند. یعنی اگر حرفی مفخم باشد، فتحه یا ضمّه آن نیز تفخیم می شود و طبعاً نوع کشیده آنها (الف و واو مدی) نیز تفخیم میگردد. همین طور اگر حرفی مرقق باشد حرکت آن نیز اعم از کوتاه یا کشیده ترقیق می گردد.

خَلَقَ – صُرِفَت – ظُلِمُوا – غَرَبَت

 

2- امالة

در لغت به معنای «میل دادن-مایل کردن» و در اصطلاح تجویدی عبارتست از :

«میل دادن الف مدی به سوی یاء مدی»

 

امالة دو نوع است : امالة  صغری - امالة  کبری

امالة  صغری : بدین معناست که الف مدی اندکی از حالت فتح به سوی یاء مدی مایل می شود.

به این نوع امالة ، تقلیل و یا بین بین نیز گویند.

 

امالة  کبری : بدین معناست که الف مدی تا حد زیادی به سوی یاء مدی متمایل می شود.

تنها مورد امالة  کبری به روایت حفص از عاصم در سوره هود آیه 41 آمده است و آن امالة  کبری در الف بعد از راء در کلمه «مَجرٰیهٰا» می باشد.

باید دانست که حرف «ر» نیز در این کلمه ، «ترقیق» می گردد.

تفخیم حروف استعلاء

 

قبلاً گفته شد که استعلاء و استفال از صفات اصلی حروف هستند.

حروف هفت گانه مستعلیه (ص – ض – ط – ظ – خ – غ – ق) ، همگی دارای تفخیم هستند. و در مقابل ، باقی حروف مُستفِلَه، حالت ترقیق دارند. البته دو حروف «ل – ر» حکم ویژه دارند که در ادامه توضیح داده خواهد شد.

استعلاء به مفهوم درشتی و پرحجمی نیست بلکه «موجب درشتی و پرحجمی است».

استعلاء موجب تفخیم است ؛ ولی عکس آن صادق نیست.

زیرا حروف «ل،ر،الف مدی» نیز تحت شرایطی تفخیم می شوند در حالی که استعلاء ندارند.

در ضمن تفخیم حروف استعلاء در همه شرایط ثابت نیست بلکه در حالات مختلف ، کم و زیاد می شود.

مراتب تفخیم حروف استعلاء

 

به ترتیب از حداکثر به حداقل:

1- پایه الف مدی                مانند            اَلظّاهِرُ – قالَ

2- مفتوح                           مانند            ظَهَرَ – قَتَلَ

3- مضموم                         مانند            ظُلُماتٍ – تُوعَظُونَ – قُتِلَ – یَقُولُ

4- ساکن                            مانند            یُظهِرُ - یَقبَلُ

5- مکسور                     مانند            ظِلالُها – عَظیمٌ – قِتالٍ – قیلَ لَهُم

 

تفخیم حروف استعلاء در مرحله 5 حذف نمی گردد بلکه به حداقل می رسد.

احکام حروف-باب تفخیم و ترقیق

 

احکام حروف

مبحث احکام ، سومین بخش کلی از علم تجوید قرآن است.

قبلاً مخارج و صفات حروف را فراگرفتیم و اینک به بخش احکام حروف می پردازیم.

 

باب تفخیم و ترقیق

این باب از ابئاب مهم تجویدی است و یکی از کلید های مهم لهجه عرب محسوب می شود.
[ دوشنبه 7 اسفند 1391 ] [ 08:26 ب.ظ ] [ اسماعیل سارلی ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

نویسندگان
لینک های مفید
لینک های مفید
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب